“`html
Burak ARTUNER
Bu konuşma, günümüz Türkçesiyle şöyle ifade edilebilir:
“Değerli arkadaşlar, dünya genelinde meydana gelen önemli olaylar karşısında, ulusumuzun gerçek bilincini kanıtlayan Teşkilat-ı Esasiye Kanunu’nun bazı maddelerine dair özel bir komisyon tarafından hazırlanan yasa tasarısının kabul edilmesi ile, Türkiye Cumhuriyeti’nin uluslararası düzeydeki yerini pekiştirmiş olmaktayız. Bu durum, meclis başkanlığı görevini yürüten saygıdeğer arkadaşınıza, cumhurbaşkanlığı unvanı ile tevdi edildi. Bugüne kadar tarafıma gösterdiğiniz destek ve güven, yüksek takdirinizin bir nişanıdır. Bu nedenle yüce heyetinize içten teşekkürlerimi sunarım.”
Değerli konuklar, yüzyıllar boyu Doğu’da haksızlık ve zulme maruz kalmış Türk milletinin, aslında sahip olduğu üstün yeteneklerinden bihaber olduğu düşünülmüştü.
“KENDİSİNİ ESERLERİYLE GÖSTERECEKTİR”
Son yıllarda milletimizin gerçekleştirdiği başarılar, kendisi hakkında yanlış düşünenlerin ne denli yanıltıcı bir algıya sahip olduğunu göstermiştir. Türk milleti, potansiyelini ve değerini, modern hükümet anlayışıyla medeniyet dünyasına daha etkin bir şekilde sergileyecektir. Türkiye Cumhuriyeti, sahip olduğu yerin gerekliliğini başarılarıyla ortaya koyacaktır.
Saygıdeğer arkadaşlar, bu büyük rejimi inşa eden Türk milletinin son dört yılda elde ettiği zafer, gelecekte katlanarak artacaktır. Bendeniz, tarafınızdan kazanılmış bu güveni ve itimadı sürdürmeli ve bu temel üzerinde çalışmalıyım. Ancak bu sayede, bana verilen görevleri layıkıyla yerine getirebileceğime inanırım.
“TÜRKİYE CUMHURİYETİ HUZUR, BAŞARI VE ZAFER GETİRECEKTİR”
Her daim sayın arkadaşlarımla sıkı bir dayanışma içerisinde, kendimi asla yalnız hissetmeden çalışacağım. Milletimizin sevgisi ve güveni ile birlikte yol alacağız. Türkiye Cumhuriyeti mutlaka huzur, başarı ve zaferle buluşacaktır.”
Mustafa Kemal Paşa, bu sözleri Cumhurbaşkanı olarak milletine hitap ederken söyledi. Çeşitli devrimler hayata geçirildi ve ekonomik gelişmeler şöyle özetlenebilir:
FABRİKALARDAKİ DÖNÜŞÜM
Türkiye, Birinci Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşı’nın ardından savunma sanayisinden gıdaya, finansman hizmetlerinden tekstile kadar birçok sektörde fabrikalar kurmuştur. Cumhuriyet’in 3. yılında, 1926 yılında Türkiye’nin ilk uçak fabrikası TOMTAŞ faaliyete geçmiştir.
‘BÜYÜK BUHRAN’ DÖNEMİNDEKİ YATIRIMLAR
1929 yılında meydana gelen “Büyük Buhran”, küresel ekonomiyi sarsarken, genç Türkiye Cumhuriyeti’ni de etkilemiştir. Bu dönemde yaşanan ekonomik sıkıntılar, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın kuruluş sürecini hızlandırmış ve 3 Ekim 1931’de faaliyete geçmiştir.
Bu krizin ilk zamanlarında toprak reformuna yönelilirken, zamanla devlet müdahalesi artmış ve sanayiye ağırlık verilmiştir. 1932 ve 1936 yıllarında, Birinci ve İkinci Beş Yıllık Sanayileşme Planları hazırlanarak; demir-çelik, kömür ve makineler gibi temel sanayi alanlarına öncelik verilmiştir. Üretilen malların ülke genelinde uygun maliyetlerle taşınabilmesi için önemli demir yolu yatırımları gerçekleştirilmiştir. Cumhuriyetin ilk döneminden devralınan 3714 kilometrelik demir yolu ağına, 1923-1950 yılları arasında 3780 kilometre daha eklenmiştir.
İLK 15 YILDA YIL YIL FAALİYETLER
1923
17 Şubat: İzmir’de Türkiye İktisat Kongresi toplandı.
24 Temmuz: Lozan Antlaşması imzalandı.
1924
18 Ocak: İstanbul’da Milli Türk Ticaret Birliği Kongresi toplandı.
01 Nisan: Ergani Bakır Madeni’nin Devlet tarafından İşletilmesine Dair Kanun kabul edildi.
03 Nisan: 1908 Temmuz’undan 1923 Sonuna Kadar Devlet Alacak ve Borçlarını Tasfiye Eden Kanun kabul edildi.
03 Ağustos: Cumhuriyet döneminin ilk madeni paraları tedavüle çıktı.
26 Ağustos: Türkiye İş Bankası kuruldu.
17 Kasım: Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası kuruldu.
1925
19 Ocak: Yol Mükellefiyeti Kanunu kabul edildi.
17 Şubat: Aşar Vergisi’nin Kaldırılmasına İlişkin Kanun kabul edildi.
01 Mart: Tütün Rejisi’nin Fransızlardan Alınmasına İlişkin Kanun kabul edildi.
05 Nisan: Şeker Fabrikalarının Kurulmasına İlişkin Kanun kabul edildi.
17 Nisan: Ankara-Yahşihan demiryolu hattı hizmete girdi.
19 Nisan: Sanayi ve Maadin Bankası Kanunu kabul edildi.
22 Nisan: Ticaret ve Sanayi Odaları Kanunu kabul edildi.
05 Mayıs: Ankara Atatürk Orman Çiftliği’nde ilk faaliyetler başladı.
05 Ağustos: İzmir Liman ve Körfez İşleri İnhisarı TAŞ kuruldu.
26 Aralık: Uluslararası Saat ve Takvim ile İlgili Kanun kabul edildi.
1926
09 Ocak: Piyango Çekilişi ile İlgili Tayyare Cemiyeti’nin Kuruluşuna Dair Kanun kabul edildi.
14 Ocak: Borçlanma Kanunu kabul edildi.
25 Ocak: Şeker, Petrol ve Benzin Tekeli Hakkında Kanun kabul edildi.
22 Mart: İspirto ve Alkollü İçkiler Tekeli Hakkında Kanun kabul edildi.
24 Mart: Petrol Arama ve İşletmesinin Devlet Tarafından İdaresine Dair Kanun kabul edildi.
23 Nisan: Samsun-Kavak demiryolu hattı hizmete girdi.
22 Mayıs: Emlak ve Eytam Bankası Kanunu kabul edildi.
01 Temmuz: Kabotaj Kanunu yürürlüğe girdi.
04 Ekim: Borçlar Kanunu yürürlüğe girdi.
04 Ekim: Ticaret Kanunu yürürlüğe girdi.
06 Ekim: Kayseri’de Uçak Fabrikası hizmete açıldı.
26 Kasım: Alpullu Şeker Fabrikası işletmeye açıldı.
17 Aralık: Uşak Şeker Fabrikası açıldı.
25 Aralık: Samsun Limanı’nın İnşasına Dair Kanun kabul edildi.
1927
29 Nisan: Yerköy-Kayseri demiryolu hattı işletmeye açıldı.
28 Mayıs: Teşvik Sanayi Kanunu kabul edildi.
29 Mayıs: Ankara-Kayseri demiryolu hattı işletmeye açıldı.
01 Haziran: Devlet Demiryolları ve Limanlar İdaresi kuruldu.
25 Haziran: Âli İktisat Meclisi ile İlgili Kanun kabul edildi.
09 Eylül: Samsun-Havza demiryolu hattı işletmeye açıldı.
06 Kasım: Bünyan Dokuma Fabrikası hizmete girdi.
21 Kasım: Samsun-Amasya demiryolu hattı işletmeye açıldı.
05 Aralık: Cumhuriyet döneminin ilk kağıt paraları tedavüle çıktı.
1928
16 Ocak: İktisat Vekâleti’nin Kuruluşuna Dair Kanun kabul edildi.
02 Şubat: Ankara Çimento Fabrikası işletmeye açıldı.
01 Mart: Âli İktisat Meclisi çalışmaya başladı.
13 Haziran: Paris’te Türkiye Cumhuriyeti ile Duyun-ı Umumiye idaresi hamilleri arasında borçların ödenme biçimi konusunda anlaşma sağlandı.
23 Ağustos: Amasya-Zile demiryolu hattı hizmete girdi.
03 Eylül: Kütahya-Tavşanlı demiryolu hattı işletmeye açıldı.
1929
16 Mayıs: Menkul Kıymetler ve Kambiyo Borsaları Kanunu kabul edildi.
28 Mayıs: Zirai Kredi Kooperatifleri Kanunu kabul edildi.
30 Mayıs: Gümrük Tarife Kanunu kabul edildi.
30 Mayıs: Kibrit ve Çakmak Tekeli Kanunu kabul edildi.
02 Haziran: Yol ve Köprüler Yapımına Dair Kanun kabul edildi.
24 Ekim: New York Borsası’nda “Kara Cuma” olarak bilinen 1929 Ekonomik Krizi başladı.
18 Aralık: Milli İktisat ve Tasarruf Cemiyeti kuruldu.
1930
01 Şubat: Kayseri-Şarkışla demiryolu hattı işletmeye açıldı.
25 Şubat: Türk Parasını Koruma Kanunu yürürlüğe girdi.
22 Nisan: Ankara’da Sanayi Kongresi toplandı.
09 Haziran: Tütün Tekeli Hakkında Kanun kabul edildi.
11 Haziran: Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası’nın Kuruluşu Hakkında Kanun kabul edildi.
19 Haziran: Ticarette Tağşişin Meni ve İhracatın Murakabesi Hakkında Kanun kabul edildi.
30 Haziran: Kibrit ve Çakmak İnhisar İşletmesinin Devrine Dair Kanun yürürlüğe girdi.
12 Ağustos: Serbest Cumhuriyet Fırkası kuruldu.
30 Ağustos: Ankara-Sivas demiryolu hattı işletmeye açıldı.
1931
14 Ocak: Ankara’da Ziraat Kongresi toplandı.
26 Mart: Ölçüler Kanunu kabul edildi.
21 Nisan: Ankara’da Milli İktisat ve Tasarruf Cemiyeti Kongresi toplandı.
23 Nisan: Doğanşehir-Malatya demiryolu hattı işletmeye açıldı.
22 Temmuz: İthalat Sınırlamaları Sistemine Dair Kanun kabul edildi.
03 Ekim: Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası faaliyete geçti.
30 Kasım: İktisadi Buhran Vergisi Kanunu kabul edildi.
1932
01 Şubat: Ankara’da Birinci Tütün Kongresi toplandı.
23 Nisan: Kütahya-Balıkesir demiryolu hattı işletmeye açıldı.
01 Mayıs: Ankara’da Milli Sanayi Sergisi açıldı.
15 Mayıs: İstanbul’da Balkan Tütün Kongresi gerçekleşti.
29 Mayıs: Takas Komisyonu Teşkili Hakkında Kanun kabul edildi.
03 Haziran: Devlet Sanayi Ofisi Kanunu kabul edildi.
07 Haziran: Türkiye Sanayi Kredi Bankası Kanunu kabul edildi.
09 Eylül: Celal Bayar İktisat Vekilliğine atandı.
03 Ekim: Hükümet, İzmir Rıhtım Şirketi’ni satın aldı.
16 Aralık: Samsun-Sivas demiryolu hattı işletmeye açıldı.
1933
12 Ocak: Dahili İstikraz Kanunu kabul edildi.
01 Nisan: Afyon-Antalya Demiryolu Hattının İnşasına Dair Kanun kabul edildi.
15 Nisan: Samsun Çarşamba demiryolu hattı hükümet tarafından satın alındı.
22 Nisan: Paris’te Türkiye Cumhuriyeti ile Duyun-i Umumiye İdaresi arasında borçların tasfiyesi konusunda anlaşma sağlandı.
27 Nisan: Adana-Fevzipaşa demiryolu hattı hükümet tarafından satın alınıp işletmeye alındı.
30 Mayıs: Mevduatı Koruma Kanunu kabul edildi.
03 Haziran: Sümerbank’ın Kuruluşuna Dair Kanun kabul edildi.
08 Haziran: Halk Bankası Kanunu kabul edildi.
08 Haziran: Ödünç Para Verme Kanunu kabul edildi.
11 Temmuz: 1933’te Sümerbank faaliyete geçmiştir.
01 Eylül: Denizyollarında devlet işletmesi uygulamaları başlamıştır.
20 Eylül: Ulukışla-Kayseri demiryolu hattı açıldı.
01 Aralık: Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı ile ilgili raporlar başbakanlığa sunuldu.
05 Aralık: Eskişehir Şeker Fabrikası işletmeye açıldı.
1934
21 Ocak: Sovyetler Birliği ile kredi anlaşması imzalandı.
22 Mart: Kazanç Vergisi Kanunu kabul edildi.
15 Nisan: Ankara’da ikinci Tütün Kongresi toplandı.
20 Nisan: Türkiye’deki çeşitli illerde buğday silolarının inşasına başlandı.
03 Mayıs: Kayseri Uçak Fabrikasında üretilen ilk 6 avcı uçağı Ankara’ya gönderilmiştir.
01 Haziran: Ortaköy-Bolkuş demiryolu hattı hizmete girdi.
02 Haziran: Arttırma, Eksiltme ve İhale Kanunu kabul edildi.
16 Temmuz: Bursa’da ilk süt tozu fabrikası açıldı.
18 Haziran: Liman İşlerinin Devlet Tarafından İdaresine Dair Kanun kabul edildi.
30 Haziran: Demiryolları Elazığ’a ulaştı.
10 Ağustos: Fırat-Yolçatı demiryolu hattı işletmeye açıldı.
10 Ağustos: Yolçatı-Elazığ demiryolu hattı hizmete girdi.
13 Ağustos: Bakırköy Bez Fabrikası yenilendi ve hizmete açıldı.
15 Ağustos: Zonguldak’ta Kömür Yıkama Fabrikası açıldı.
27 Ağustos: Afyon- Antalya demiryolu hattının temeli atıldı.
30 Eylül: Keçiborlu Kükürt Fabrikası açıldı.
30 Eylül: Isparta’da Gülyağı Fabrikası kuruldu.
19 Ekim: Turhal Fabrikası işletmeye açıldı.
1935
01 Ocak: İstanbul Liman Şirketi hükümet tarafından satın alındı.
01 Mayıs: Aydın demiryolu hattı hükümet tarafından satın alındı.
21 Mayıs: Ankara’da Ticaret ve Sanayi Odaları Kurultayı toplandı.
14 Haziran: Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü ile Elektrik İşleri Etüt İdaresi’nin kurulmasına dair kanunlar kabul edildi.
14 Haziran: ETİBANK’ın kurulmasına ilişkin düzenlemeler yapıldı.
06 Temmuz: Türkiye Şeker Fabrikaları Anonim Şirketi kuruldu.
05 Ağustos: Fevzipaşa-Ergani demiryolu hattı hizmete açıldı.
15 Eylül: Ergani-Osmaniye demiryolu hattı açıldı.
16 Eylül: Kayseri Bez Fabrikası açıldı.
01 Ekim: Çankırı Atkaracalar demiryolu hattı açıldı.
10 Ekim: Ankara’da Fındık Kongresi toplandı.
21 Ekim: Tarım Satış Kooperatifleri ve Birlikleri Hakkında Kanun kabul edildi.
21 Ekim: Çiftçiler Hakkında Tarım Kredi Kooperatifleri Kanunu kabul edildi.
23 Ekim: ETİBANK faaliyete geçti.
12 Kasım: Irmak-Filyos demiryolu hattı açıldı.
22 Kasım: Fevzipaşa-Diyarbakır demiryolu hattı hizmete alındı.
29 Kasım: Paşabahçe Şişe ve Cam Fabrikası açıldı.
10 Aralık: Zonguldak’ta Türk Antrasit Fabrikası işletmeye açıldı.
19 Aralık: Sivas Eskiköy demiryolu hattı işletmeye açıldı.
1936
20 Ocak: Ankara’da Endüstri Kongresi düzenlendi ve ikinci Beş Yıllık Sanayi Planı’nın ilkeleri onaylandı.
18 Nisan: İzmit Kağıt Fabrikasında ilk kağıt üretildi.
18 Mayıs: Erzurum-Sivas demiryolu hattının inşaatına başlandı.
01 Haziran: Bankalar Kanunu kabul edildi.
08 Haziran: İş Kanunu kabul edildi.
09 Haziran: Ticarette Tağşişin Meni ve ihracatın Murakabesi Hakkında ek düzenlemeler yapıldı.
11 Haziran: Deutsche Bank’tan Ergani Bakır Madeni işletmesinin satın alınması ile ilgili düzenleme kabul edildi.
20 Temmuz: Montreux Antlaşması imzalandı.
03 Kasım: Ankara’da Çubuk Barajı işletmeye açıldı.
06 Kasım: İzmit Birinci Kâğıt ve Karton Fabrikası kuruldu ve ikinci kağıt fabrikası için temel atıldı.
25 Aralık: Edirne-Sirkeci demiryolu hattı devralındı.
1937
04 Şubat: İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi açılışı yapıldı.
05 Şubat: “Devletçilik” ilkesi anayasada yer aldı.
08 Şubat: Orman Kanunu kabul edildi.
03 Nisan: Karabük Demir ve Çelik Fabrikaları’nın temeli atıldı.
04 Nisan: Konya-Ereğli Bez Fabrikası çalışmaya başladı.
25 Mayıs: Malatya Bez Fabrikası’nın temeli atıldı.
04 Haziran: Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası Kanunu kabul edildi.
01 Temmuz: Hükümet tarafından satın alınan Toprakkale-Payas demiryolu hattı hizmete girdi.
01 Temmuz: Hükümet tarafından satın alınan İslahiye-Meydanekbaz demiryolu hattı açıldı.
27 Eylül: İstanbul-Edirne karayolu açılışı yapıldı.
09 Ekim: Nazilli Basma Fabrikası hizmete girdi.
16 Kasım: Diyarbakır-Cizre demiryolu hattının temeli atıldı.
27 Aralık: Denizbank Kanunu kabul edildi.
1938
01 Şubat: Gemlik Suni İpek Fabrikası açıldı.
02 Şubat: Bursa Merinos Fabrikası işletmeye alındı.
17 Mayıs: Divriği Demir Madenleri faaliyete girdi.
17 Haziran: Devlet destekli ekonomik teşekküllerin kuruluşu ve denetimi ile ilgili yasalar kabul edildi.
24 Haziran: Toprak Mahsulleri Ofisi kuruldu.
10 Temmuz: İzmit Klor Fabrikası’nın temeli atıldı.
08 Ekim: Ankara-Erzurum demiryolu hattı Erzincan’a ulaştı.
“`
